Co ma się zmienić w opodatkowaniu fundacji rodzinnych od przyszłego roku?

Tak dynamiczny rozwój nie pozostał bez wpływu na politykę podatkową państwa. W toku przeglądu funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej Ministerstwo Finansów zidentyfikowało przypadki wykorzystywania tej instytucji w sposób odbiegający od jej podstawowego celu, jakim jest długoterminowe zarządzanie majątkiem i realizacja funkcji sukcesyjnych.

Warto przypomnieć, że pod koniec 2025 r. uchwalona została tzw. ustawa uszczelniająca, która przewidywała m.in. 36-miesięczny okres posiadania określonych składników majątku. Ustawa została jednak zawetowana przez Prezydenta RP. Teraz Minister Finansów i Gospodarki przedstawił nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (UD447). Projekt został opublikowany 13.08.2026 r. i zakłada wejście zmian w życie 1.01.2027 r.

Podwyżka CIT z 15% do 19%

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będzie podwyższenie z 15% do 19% stawki podatku od świadczeń spełnianych przez fundację rodzinną oraz od mienia wydawanego w związku z jej rozwiązaniem. Zmiana ma znaczenie przede wszystkim na etapie dystrybucji majątku z fundacji. Sama konstrukcja fundacji rodzinnej pozostaje bowiem oparta na założeniu, że dochód osiągany przez fundację korzysta – co do zasady – ze zwolnienia z CIT, a opodatkowanie następuje przede wszystkim w momencie przekazania świadczenia beneficjentowi.

Ministerstwo uzasadnia zmianę potrzebą ograniczenia różnic w opodatkowaniu dochodów o podobnym charakterze ekonomicznym. W ocenie projektodawcy obecne rozwiązania mogą bowiem skłaniać do wyboru fundacji rodzinnej przede wszystkim ze względu na efekt podatkowy, a nie jej funkcję sukcesyjną. Projekt przewiduje, że sama podwyżka stawki z 15% do 19% przyniesie w ciągu dziesięciu lat około 479 mln zł dodatkowych dochodów budżetu państwa.

36 miesięcy przed sprzedażą majątku

Drugą istotną zmianą będzie ograniczenie zwolnienia z CIT przy sprzedaży określonych składników majątku. Projekt przewiduje, że zwolnienie nie będzie obejmowało dochodów ze zbycia mienia wniesionego do fundacji rodzinnej, mienia przekazanego fundacji nieodpłatnie oraz mienia nabytego przez fundację od określonych podmiotów powiązanych, jeżeli zbycie nastąpi przed upływem 36 miesięcy, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie, przekazanie albo nabycie. Przykładowo: jeżeli nieruchomość zostanie wniesiona do fundacji rodzinnej w 2027 r., trzyletni okres nie będzie liczony od dnia jej wniesienia. Rozpocznie się od końca 2027 r.

Co istotne, nowe ograniczenie będzie dotyczyć wyłącznie mienia wniesionego, przekazanego lub nabytego po 31.12.2026 r. Wynika to wprost z przepisu przejściowego. Cel regulacji jest jasny: ograniczyć sytuacje, w których fundacja rodzinna staje się jedynie etapem pośrednim w transakcji. Chodzi zwłaszcza o przypadki, gdy składnik majątku jest najpierw przenoszony do fundacji, a następnie niemal natychmiast sprzedawany.

Koniec preferencji dla części struktur transparentnych podatkowo

Projekt ogranicza również zwolnienie CIT w przypadku dochodów osiąganych za pośrednictwem podmiotów transparentnych podatkowo. Zwolnienie fundacji rodzinnej nie będzie obejmowało przychodów z udziału w spółce niebędącej osobą prawną lub innym podmiocie, którego przychody, koszty, dochody lub straty są traktowane jako osiągnięte lub poniesione przez fundację rodzinną. W praktyce regulacja może mieć znaczenie dla struktur, w których fundacja rodzinna jest wspólnikiem podmiotu transparentnego podatkowo, a dochód z działalności operacyjnej jest przypisywany bezpośrednio jej wspólnikowi.

Dotyczyć to może zarówno niektórych polskich spółek osobowych, jak i zagranicznych struktur, których dochód jest podatkowo przypisywany wspólnikom. W takiej sytuacji dochód przypadający fundacji rodzinnej może zostać objęty CIT. Nie każda zagraniczna spółka, w tym nie każda LLC, będzie jednak objęta tą regulacją. O tym, czy nowe zasady znajdą zastosowanie, decyduje sposób opodatkowania konkretnej spółki. Dla fundacji rodzinnych posiadających rozbudowane struktury holdingowe oznacza to konieczność ponownego przeanalizowania statusu podatkowego poszczególnych spółek.

Najem krótkoterminowy i nieruchomości pod większą kontrolą

Projekt ogranicza również zakres zwolnienia w odniesieniu do niektórych przychodów z nieruchomości. Preferencja nie będzie obejmowała m.in. przychodów z najmu lub podobnych umów, których przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa albo składnik majątku wykorzystywany przez fundatora, beneficjenta lub określony podmiot powiązany do prowadzenia działalności, budynek mieszkalny lub lokal mieszkalny, jeżeli nie są wynajmowane bezpośrednio przez fundację rodzinną wyłącznie na cele mieszkaniowe, jak również budynki lub lokale przeznaczone do całodobowego zakwaterowania. W praktyce szczególnego znaczenia nabierają zatem struktury obejmujące najem krótkoterminowy, apartamenty przeznaczone na zakwaterowanie czy condohotele.

Nie oznacza to natomiast, że każdy najem nieruchomości mieszkalnej zostanie opodatkowany. Projekt pozostawia preferencję dla najmu prowadzonego bezpośrednio przez fundację rodzinną i wyłącznie na cele mieszkaniowe. Co więcej, to na fundacji będzie spoczywał ciężar wykazania spełnienia tego warunku.

Szerszy katalog „ukrytych zysków”

Istotne zmiany dotyczą również świadczeń, które mogą być kwalifikowane jako tzw. ukryte zyski. Po zmianach opodatkowaniu będzie podlegać m.in. określona część pożyczek udzielonych przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi lub podmiotowi powiązanemu z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną. Projekt wprowadza także szczególną regulację dotyczącą pożyczek udzielonych na okres co najmniej 10 lat, a także pożyczek, których ostateczny termin obowiązywania umowy wynosi co najmniej 10 lat. Nową kategorią będą również należności umorzone, przedawnione lub odpisane jako nieściągalne, w tym należności wynikające z pożyczek, wobec beneficjenta, fundatora lub określonych podmiotów powiązanych.

W praktyce oznacza to, że finansowanie fundatora, beneficjentów i podmiotów powiązanych przez fundację będzie wymagało jeszcze większej ostrożności. Samo zawarcie umowy pożyczki nie będzie oczywiście równoznaczne z powstaniem podatku. Znaczenie będą miały warunki i okres obowiązywania finansowania oraz sposób jego rozliczenia.

Fundacje rodzinne zostaną objęte CFC i podatkiem od niektórych nieruchomości

Projekt przewiduje objęcie fundacji rodzinnych regulacjami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) oraz podatku od przychodów z budynków. Dla fundacji posiadających aktywa zagraniczne będzie to istotna zmiana. Dotychczasowe założenie, że fundacja rodzinna korzysta z bardzo szerokiego zwolnienia z CIT, nie będzie mogło być stosowane bez uwzględnienia szczególnych reżimów podatkowych.

Korzystna zmiana: zstępni rodzeństwa fundatora w „grupie 0”

Projekt przewiduje również zmianę korzystną dla części rodzin. Zwolnienie z PIT dotyczące świadczeń z fundacji rodzinnej zostanie rozszerzone na zstępnych rodzeństwa fundatora, a więc m.in. jego bratanków i siostrzenice. Obecnie świadczenie otrzymane przez taką osobę nie korzysta z pełnego zwolnienia. Dzieci fundatora korzystają z pełnego zwolnienia, jednak dzieci jego brata czy siostry są traktowane jako osoby z II grupy podatkowej, co wiąże się z koniecznością zapłaty 10% zryczałtowanego podatku PIT od otrzymanych świadczeń. W praktyce takie rozwiązanie wymuszało na rodzinach tworzenie osobnych, rozproszonych fundacji dla każdego z rodzeństwa, aby uniknąć obciążeń podatkowych dla następnego pokolenia.

Nowelizacja ma to zmienić, wprowadzając nową definicję „członka rodziny fundatora”, która obejmie zstępnych rodzeństwa na równi z najbliższą rodziną (tzw. grupą 0). Legislatorzy przyznają, że obecny model zniechęca do konsolidacji majątku i jest sprzeczny z ideą budowania silnych, wielopokoleniowych struktur

Możliwość zwrotu nieruchomości w przepisach przejściowych

Projekt przewiduje również istotny mechanizm przejściowy. Jeżeli fundator wniósł albo przekazał nieodpłatnie fundacji rodzinnej przed 1.01.2027 r. nieruchomość lub określone prawa majątkowe, będzie mógł otrzymać ich zwrot na zasadach określonych w projekcie. Zwrot będzie możliwy do 31.12.2027 r., a w przypadku podatników, których rok podatkowy nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym – również w terminie 12 miesięcy od zakończenia tego roku podatkowego.

W takim przypadku zwrot majątku ma być neutralny podatkowo. Po stronie fundacji rodzinnej zwrot nie będzie podlegał opodatkowaniu CIT z tytułu świadczenia na rzecz fundatora, a po stronie fundatora nie powstanie przychód podlegający PIT. Jeżeli zwrot nieruchomości nastąpi w formie darowizny, będzie on również zwolniony z podatku od spadków i darowizn. Projekt przewiduje ponadto szczególne zasady dotyczące późniejszej sprzedaży nieruchomości przez fundatora, w tym sposobu liczenia pięcioletniego terminu istotnego dla opodatkowania takiej sprzedaży.

Jest to istotne rozwiązanie dla fundatorów, którzy po wejściu nowych regulacji uznają, że dalsze utrzymywanie określonych nieruchomości w fundacji rodzinnej nie będzie dla nich optymalne.

Co powinni zrobić fundatorzy?

Projekt jest jeszcze na etapie konsultacji publicznych, dlatego jego ostateczne brzmienie może się zmienić. Na obecnym etapie warto jednak przeprowadzić przegląd istniejących struktur. Po pierwsze, jeżeli fundacja planuje sprzedaż mienia wniesionego do fundacji, należy sprawdzić, czy transakcja będzie objęta projektowanym 36-miesięcznym okresem. Po drugie, fundacje będące wspólnikami spółek osobowych lub zagranicznych podmiotów transparentnych podatkowo powinny zweryfikować ich status podatkowy i sposób rozliczania dochodu. Po trzecie, szczególnej analizy wymagają nieruchomości wykorzystywane w najmie krótkoterminowym, zakwaterowaniu oraz nieruchomości udostępniane fundatorom, beneficjentom lub podmiotom powiązanym. Po czwarte, warto przeanalizować finansowanie udzielone przez fundację fundatorom, beneficjentom i podmiotom powiązanym, zwłaszcza gdy pożyczki są długoterminowe. Po piąte, w przypadku nieruchomości, które nie wpisują się w planowaną funkcję fundacji, warto rozważyć, czy skorzystanie z projektowanego mechanizmu zwrotu nie będzie korzystniejsze niż ich pozostawienie w fundacji.

Projektowana nowelizacja nie oznacza likwidacji preferencji podatkowych fundacji rodzinnych. Oznacza natomiast ich istotne ograniczenie w tych obszarach, w których fundacja może być wykorzystywana jako substytut zwykłej działalności gospodarczej albo jako element krótkoterminowej optymalizacji podatkowej. Nie jest to jedynie kosmetyczna korekta przepisów. Jeżeli projekt zostanie uchwalony w obecnym kształcie, od 2027 r. fundacja rodzinna będzie wymagała znacznie dokładniejszego planowania podatkowego już na etapie tworzenia struktury i podejmowania decyzji inwestycyjnych.