Uproszczenia w rozliczaniu VAT. Zmiany w obowiązkach informacyjnych, WNT nowych środków transportu i procedurze TAX FREE

Nowelizacja ustawy o VAT z 4.09.2026 r. przewiduje szereg zmian ukierunkowanych na ograniczenie formalności administracyjnych i uproszczenie wybranych procedur rozliczeniowych. Dotyczą one m.in. rezygnacji z odrębnego raportowania danych ze spisu z natury, wyłączenia mechanizmu odwrotnego obciążenia w przypadku określonych transakcji zwolnionych z VAT, zmiany zasad rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia nowych środków transportu oraz wprowadzenia elektronicznego potwierdzania wywozu towarów w procedurze TAX FREE. Dla przedsiębiorców zmiany oznaczają przede wszystkim mniej obowiązków informacyjnych, a w określonych przypadkach również korzystniejsze zasady rozliczania podatku.

Jednym z kierunków nowelizacji jest ograniczenie obowiązków informacyjnych podatników, w szczególności tych, które wymagają przekazywania organom podatkowym danych już uwzględnianych w deklaracjach VAT.

Rezygnacja z raportowania spisu z natury

Zniesiony zostanie obowiązek odrębnego informowania urzędu skarbowego o wartości towarów objętych spisem z natury oraz o wynikającej z niego kwocie podatku należnego. Dotychczas obowiązek ten dotyczył m.in. podatników kończących działalność w następstwie rozwiązania spółki, zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych lub wystąpienia określonych zdarzeń związanych z wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego albo uprawnienia do jego ustanowienia. Podatnik musiał przekazać urzędowi skarbowemu odrębną informację obejmującą dane dotyczące sporządzonego spisu, niezależnie od ich uwzględnienia w rozliczeniu VAT.

Od 1 stycznia 2027 r. dane dotyczące kwoty podatku należnego wynikającej ze spisu z natury będą wykazywane bezpośrednio w deklaracji podatkowej za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki, zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu albo wystąpienia odpowiedniego zdarzenia związanego z sukcesją przedsiębiorstwa po śmierci przedsiębiorcy. Zmiana oznacza zatem rezygnację z odrębnego obowiązku informacyjnego, nie zaś ze sporządzania samego spisu z natury ani z obowiązku rozliczenia podatku należnego. W praktyce uprości to formalności związane przede wszystkim z likwidacją działalności gospodarczej oraz zakończeniem działalności spółek.

Zakupy zwolnione z VAT od zagranicznych kontrahentów

Od 1.01.2027 r. polski nabywca nie będzie musiał rozliczać VAT na zasadzie odwrotnego obciążenia w przypadku określonych zakupów od zagranicznych kontrahentów, jeżeli ich sprzedaż korzysta ze zwolnienia przewidzianego w polskich przepisach. Dotychczas obowiązek rozliczenia transakcji mógł powstać również wtedy, gdy sama usługa lub dostawa była zwolniona z VAT. Nabywca musiał wówczas wykazać ją w odpowiedniej ewidencji i deklaracji, mimo że nie powstawał podatek należny do zapłaty. Nowe przepisy wyłączają stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia do sprzedaży objętej wskazanymi zwolnieniami, w tym zwolnieniem dla małych przedsiębiorstw w ramach unijnej procedury SME. Jest to funkcjonujący od 1.01.2025 r. system umożliwiający małym przedsiębiorcom korzystanie ze zwolnienia z VAT także w innych państwach UE, np. polskiemu przedsiębiorcy ze zwolnienia w Niemczech, jeżeli spełnia on warunki obowiązujące w tym kraju. Wprowadzane teraz rozwiązanie ograniczy obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze, nie oznacza jednak generalnego zwolnienia zakupów zagranicznych z rozliczania VAT – uproszczenie obejmie wyłącznie transakcje spełniające warunki określone w nowych przepisach.

Przykład: Polska spółka z o.o. uzyskuje od niemieckiej instytucji finansowej kredyt o wartości 5 000 EUR. Usługa korzysta ze zwolnienia z VAT na podstawie polskich przepisów, a niemiecki usługodawca nie posiada w Polsce siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności. Do końca 2026 r. polska spółka musiała rozpoznać transakcję jako import usług i wykazać ją w odpowiednim rozliczeniu VAT, mimo że ze względu na zwolnienie nie powstawał podatek należny do zapłaty. Od 1.01.2027 r., jeżeli transakcja będzie spełniać warunki nowego wyłączenia, spółka nie będzie musiała rozliczać jej na zasadzie odwrotnego obciążenia ani wykazywać jej z tego tytułu w ewidencji i deklaracji VAT. Oznacza to mniej formalności przy zakupie usługi, która nie generuje podatku należnego.

Zmiana terminu zapłaty VAT przy WNT od nowych środków transportu

Istotne zmiany dotyczą rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia nowych środków transportu. Dotychczas nabywca był w określonych przypadkach zobowiązany do zapłaty VAT w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, niezależnie od standardowego cyklu rozliczeniowego. Od 1.01.2027 r. szczególny termin zapłaty zostanie zniesiony, a podatek będzie rozliczany na zasadach ogólnych, w ramach właściwego okresu rozliczeniowego. Nie zniknie jednak obowiązek informacyjny. Nabywca nadal będzie musiał składać elektroniczną informację o nabytym środku transportu (dotychczas formularz VAT-23), ale w terminie właściwym dla złożenia deklaracji VAT.

Przykład: Polska spółka będąca czynnym podatnikiem VAT rozliczającym się miesięcznie, kupuje 10 października od niemieckiego dealera fabrycznie nowy samochód dostawczy za 200 000 zł netto. Przy stawce VAT 23% podatek należny wynosi 46 000 zł. Do 31.12.2026 r. firma musiała wpłacić 46 000 zł VAT w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego oraz złożyć formularz VAT-23 wraz z kopią faktury. Dopiero w rozliczeniu VAT za październik, składanym do 25 listopada, mogła uwzględnić podatek naliczony do odliczenia, zakładając pełne prawo do odliczenia. Powodowało to konieczność czasowego zaangażowania własnych środków. Od 1.01.2027 r. spółka nie będzie musiała dokonywać wcześniejszej wpłaty 46 000 zł. Przy pełnym prawie do odliczenia wykaże w rozliczeniu VAT za październik zarówno 46 000 zł podatku należnego, jak i 46 000 zł podatku naliczonego. Nie będzie zatem musiała finansować podatku przed upływem standardowego terminu rozliczenia. Odrębną informację o nabytym pojeździe złoży elektronicznie, w terminie składania deklaracji VAT za październik.

Zmiana będzie szczególnie korzystna dla przedsiębiorstw transportowych, dealerów i dystrybutorów pojazdów, leasingodawców oraz podmiotów zarządzających flotami samochodowymi, ponieważ ograniczy konieczność wcześniejszego angażowania środków na zapłatę VAT i poprawi ich płynność finansową.

Elektroniczne potwierdzanie wywozu towarów w procedurze TAX FREE

Nowelizacja przewiduje dalszą cyfryzację procedury TAX FREE umożliwiającej podróżnym niemającym stałego miejsca zamieszkania w UE odzyskanie VAT od towarów kupionych w Polsce i wywiezionych poza terytorium Unii w bagażu osobistym. Zmiana ta nie dotyczy przedsiębiorców, lecz odnosi się wyłącznie do procedury zwrotu VAT podróżnym. Procedura TAX FREE wynika z konsumpcyjnego charakteru podatku VAT i zasady terytorialności, zgodnie z którymi podatek powinien obciążać konsumpcję w państwie faktycznego wykorzystania towaru, a nie w państwie jego zakupu. Służy zatem umożliwieniu podróżnym spoza UE odzyskania VAT od towarów wywożonych poza jej terytorium, a zarazem zwiększaniu atrakcyjności zakupów detalicznych i turystyki przy zachowaniu kontroli nad rzeczywistym wywozem towarów.

Choć od 1.01.2022 r. w Polsce funkcjonuje już elektroniczny system e-TAX FREE, samo potwierdzenie wywozu nadal wymaga co do zasady obsługi przez funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej. W praktyce, szczególnie na dużych lotniskach, może to oznaczać kolejki i ryzyko opóźnienia przed odlotem. Nowością będzie możliwość samodzielnego, elektronicznego potwierdzania wywozu za pomocą terminali TAX FREE zainstalowanych na wybranych przejściach granicznych. Wykaz tych przejść określi Minister Finansów w rozporządzeniu. Rozwiązanie ma usprawnić odprawę podróżnych, choć nie zmienia pozostałych warunków uzyskania zwrotu VAT. Nowe zasady zaczną obowiązywać dopiero 1.07.2028 r.

Przykład: Obywatel USA kupuje w Polsce zegarek o wartości 20 000 zł brutto i otrzymuje elektroniczny dokument TAX FREE, dostępny również w aplikacji mTAX FREE PL. Obecnie, przed wylotem poza UE, musi przedstawić towar i dokument funkcjonariuszowi Służby Celno-Skarbowej, który weryfikuje zakup i potwierdza jego wywóz w systemie. Od 1.07.2028 r., na przejściu granicznym wyposażonym w odpowiedni terminal, podróżny będzie mógł samodzielnie zeskanować dokument i przeprowadzić elektroniczne potwierdzenie wywozu. Ograniczy to konieczność obsługi każdego zgłoszenia przez funkcjonariusza, choć w uzasadnionych przypadkach nadal możliwa będzie kontrola. Uzyskanie potwierdzenia pozwoli ubiegać się o zwrot VAT na dotychczasowych zasadach.

Czy zmienią się terminy zwrotu VAT dla przedsiębiorców?

Należy odróżnić zwrot VAT podróżnym w procedurze TAX FREE od zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, przysługującego przedsiębiorcom. Zgodnie z zasadą neutralności VAT przedsiębiorca powinien mieć możliwość odzyskania podatku naliczonego związanego z działalnością gospodarczą. Nadwyżkę może przenieść na kolejny okres rozliczeniowy albo wystąpić o jej zwrot. Od 1.02.2026 r., w związku z wdrożeniem KSeF, podstawowy termin zwrotu VAT został skrócony z 60 do 40 dni. Zmiana dotyczy okresów rozliczeniowych przypadających od tej daty i nie jest uzależniona od faktycznego wystawiania faktur ustrukturyzowanych przez podatnika.

Przedsiębiorcy mogą również korzystać z krótszych terminów zwrotu:

  • 25 dni na rachunek rozliczeniowy – po spełnieniu dodatkowych warunków, dotyczących m.in. co najmniej 12-miesięcznego stażu jako czynny podatnik VAT, sposobu zapłaty faktur zakupowych oraz wysokości nadwyżki przeniesionej z poprzedniego okresu;
  • 25 dni na rachunek VAT – w odrębnym, mniej wymagającym trybie. Należy jednak pamiętać, że środki na tym rachunku podlegają ograniczeniom w dysponowaniu, dlatego taki zwrot nie oznacza uzyskania pieniędzy do swobodnego wykorzystania;
  • 15 dni dla podatników bezgotówkowych – preferencja przeznaczona dla przedsiębiorców prowadzących sprzedaż detaliczną przy użyciu kas online lub wirtualnych i przyjmujących znaczną część płatności bezgotówkowo. Wymaga spełnienia dodatkowych warunków dotyczących m.in. udziału płatności bezgotówkowych, wartości sprzedaży oraz stażu rejestracyjnego.

Jeżeli podatnik nie wykonuje w danym okresie czynności opodatkowanych, a wykazuje jedynie zakupy związane z działalnością, termin zwrotu wynosi co do zasady 180 dni. Może zostać skrócony do 60 dni po ustanowieniu odpowiedniego zabezpieczenia majątkowego.

W praktyce istotnym problemem pozostaje możliwość przedłużenia terminu zwrotu na czas weryfikacji jego zasadności. Organy mogą badać nie tylko rozliczenia samego podatnika, lecz także transakcje jego kontrahentów i wcześniejszych uczestników łańcucha dostaw. Jeżeli zwrot zostanie ostatecznie uznany za zasadny, podatnikowi przysługuje również oprocentowanie odpowiadające opłacie prolongacyjnej.

Nowelizacja z 4.09.2026 r. nie zmienia zasad ani terminów zwrotu nadwyżki VAT przedsiębiorcom. W ich przypadku podstawowym terminem pozostaje 40 dni, przy możliwości skorzystania z preferencji 25- i 15-dniowych oraz ryzyku przedłużenia zwrotu na czas weryfikacji.

Potrzebujesz Pomocy Prawnej?

Umów bezpłatną konsultację z naszym ekspertem